Geen nieuws: in Nederland kampen we met een groot tekort aan I(C)T-personeel. In september vorig jaar waren er in de ICT-tak 62 vacatures op 1000 banen. Geen enkele sector evenaart dat en er is ook nog geen licht aan de horizon. Wel nieuws: in Rusland hebben ze er een stuk minder last van. Een eeuw geleden streed Rusland namelijk voor gelijke rechten in onderwijs en werk voor mannen én vrouwen. En die resultaten voelen ze vandaag de dag nog.

Een eigenwijze broer en 3000 Russische roebels waren alles wat nodig was om Elena Tverdokhlebova ervan te overtuigen om de wetenschap en technologie in te gaan. “Ik was tien jaar oud toen mijn broer – die aan het oefenen was voor het toelatingsexamen voor de universiteit – me uitdaagde om een wiskundig probleem op te lossen”, vertelt ze tegen ZDNet.com. Hij sprong de kamer rond en bood haar eerst 100, toen 1000 en uiteindelijk 3000 roebels als het haar lukte. “Tot zijn verbazing lukte het me en gaf hij me de 3000 roebels, zo’n $ 100,- rond die tijd.”

Deze kleine stimulans en wat aanmoediging van haar familie zorgde ervoor dat Elena wiskunde en later informatica ging studeren. “Ik raakte eraan verslaafd”, zegt ze. Elena is inmiddels datawetenschapper en maakt deel uit van een Russisch vrouwenteam dat het International Quant Championship won, een fintech-competitie georganiseerd door WordQuant. Elena vertegenwoordigde het Moskouse Instituut voor Fysica en Technologie, samen met Tatiana Shpakova en Karina Ashurbekovan. “We werken samen aan Machine Learning en Datascience en er is een fijne harmonie in ons team.”

Oost-Europa heeft meer vrouwen in de technologie

Uit onderzoek van het UNESCO Institute of Statistics blijkt dat 40% van de Russische onderzoekers vrouw is. Lokale technische bedrijven zoals Yandex (het Russische Google), zeggen dat 30 % van hun werknemers vrouw is. Andere landen in die regio, zoals Bulgarije en Roemenië, zitten ook boven het gemiddelde als het gaat om diversiteit in wetenschap, technologie, techniek en wiskunde.

“Oost-Europa brengt consequent opmerkelijke vrouwen voort in de technologie of cybersecurity”, vertelt Jane Frankland, managing director bij Cyber Security Capital in het Verenigd Koninkrijk en auteur van het boek InSecurity. Zij gelooft dat daar verschillende oorzaken voor zijn: van meisjes wordt namelijk verwacht dat ze al op jonge leeftijd computerwetenschappen volgen en daar goed in presteren. Daarnaast is er geen stigma verbonden aan het studeren van technologie.

En er is nog meer: “Oost-Europese vrouwen staan bekend om hun openhartige karakter, waardoor ze goed voor zichzelf op kunnen komen en goed om kunnen gaan met afwijzing. Dit is vaak nodig in een door mannen gedomineerde cultuur”, aldus Jane.

Aanmoediging vanuit familie

Elena zegt dat toen haar moeder merkte dat ze interesse had in wiskunde, ze pushte om nog harder te studeren. Haar teamgenoot Tatiana Shpakova heeft ook haar carrière grotendeels aan haar moeder te danken. Ouderlijke aanmoedigingen en het hebben van vrouwelijke rolmodellen liet haar besluiten voor een carrière in de technologie te kiezen. “Ik denk dat het grotendeels uit mijn familie komt”, vertelt Tatiana. Als kind leende Tatiana haar ouders haar spaargeld toen het gezin geen geld meer had, maar ze hield ook een boekhouding bij en berekende rente. “Ik had een speciaal notitieboekje waarin ik bijhield hoeveel ik nog nodig had om een eigen appartement te kopen.”

Uit een onderzoek van Microsoft in 2017 bleek dat meer dan 60% van de Russische ouders hun dochters aanmoedigt om wetenschap, technologie, techniek en wiskunde te studeren. “Meer dan de helft (55 %) van de Russische meisjes vindt dat er voor hen bemoedigende rolmodellen zijn, vergeleken met, bijvoorbeeld, slechts 35 % van de Nederlandse respondenten,” aldus het rapport. In het rapport staat ook dat Russische meisjes op 10-jarige leeftijd, een jaar eerder dan de rest van Europa, al geïnteresseerd raken in wetenschap, techniek, technologie en wiskunde.

100 jaar Russische vrouwen in de technologie

De geschiedenis van Russische vrouwen in de technologie gaat bijna honderd jaar terug. Rusland was in de jaren ’20 een van de eerste landen die een wet aannam voor gelijke rechten in het onderwijs en werk voor mannen en vrouwen. Daarna steeg het percentage vrouwelijke onderzoekers explosief: van 10% in 1917 tot 42% in 1938.

De huidige generatie wetenschappelijke en technologische professionals in Rusland speelt in op het verleden, zegt Olga Uskova, president van Cognitive Technologies Group. Ze leidt een team van ingenieurs die autonoom aandrijvende oplossingen voor grondtransport ontwikkelen, zowel in de landbouw als in de civiele sector. Het team heeft bijvoorbeeld een 4D-beeldradar ontwikkeld die is aangepast voor slecht weer.

Olga Uskova werd halverwege de jaren ’60 geboren, in een familie die haar liefde voor wetenschap en wiskunde goed wist te voeden. Haar ouders studeerden allebei zowel wiskunde als computerwetenschappen en haar vader was een van de makers van het Kaissa-schaakprogramma, dat de eerste wereldkampioen computerschaken werd.

Armoede als drijfveer

In de jaren ’70 werd Olga een tiener en wetenschappers waren in die tijd rocksterren. Olga kon in tal van wetenschappelijke tijdschriften voor kinderen duiken en had ruime keus aan wiskundeclubs om bij te gaan. “In de jaren ’70 was er een echte cult rondom technisch specialisten en bovendien was dat het enige gebied dat geen verband hield met politiek”, vertelt ze. Het Sovjetregime kampte met een personeelstekort, moedigde vrouwen aan om aan het werk te gaan en zag ze als zowel moeders als arbeiders. Vele vrouwen moesten in fabrieken werken als lasser of metselaar. Om zo’n baan te mijden besloten veel vrouwen extra hard hun best te doen op school om te kunnen kiezen voor een beroep als ingenieur of onderzoeker.

Olga besloot de technologie in te gaan, want daar was ze nu eenmaal het beste in. Haar drijfveer? Armoede. In de jaren ’80 stagneerde de economie en leefden mensen van voedselrantsoenen. Alledaagse dingen zoals chocolade, frisdrank en fruit waren ineens luxe. “Ik verkocht OCR-software (Optical Character Recognition) terwijl er in de winkels niet eens brood was te krijgen”, vertelt ze. “De sterkste motivatie is de bedreiging voor je bestaan. Als je echt wilt overleven, kun je in de winter zelfs sneeuw aan een Eskimo verkopen.”

‘Het opvoeden van kunstmatige hersenen past het beste in vrouwelijke handen’

Terugkijkend op die tijd, herinnert Olga zich hoeveel zij en andere vrouwen hebben gewerkt en er alles aan hebben gedaan om hun dochters met dezelfde drive groot te brengen. “Al het babysitten en opvoeden van kunstmatige hersenen met deep learning past het beste in vrouwelijke handen. Mannen hebben geen geduld.” Olga adviseert Russische vrouwen met een interesse in technologie vandaag de dag interesse te schenken aan diepe neurale netwerken en zich te richten op meer dan één wetenschapsgebied. “Een goede specialist moet goed zijn in het combineren van wiskunde, biologie, psychologie, natuurkunde en nog meer. ”

Hoewel Rusland een bovengemiddeld aantal vrouwen in wetenschap en technologie heeft, is het aantal vrouwelijke wetenschappers de afgelopen jaren gedaald van 151.500 in 2014 naar 148.300 in 2016, blijkt uit cijfers van het Russische ministerie van Onderwijs. Vrouwen in Moskou en Sint-Petersburg dromen ervan carrière te maken, maar vrouwen in kleine steden en dorpen worden nog steeds aangemoedigd vroeg in hun 20’s een gezin te stichten en zo lopen ze vaak professionele kansen mis. Van hun wordt ook verwacht dat ze de meeste huishoudelijke taken uitvoeren.

Meer vrouwen op de arbeidsmarkt

Olga Uskova zegt dat er meer moet worden gedaan om vrouwen aan te moedigen niet alleen technische posities in te nemen, maar ook bedrijfsgerelateerde, zowel in Rusland als in het buitenland. Tijdens onderhandelingen voor projecten zoals zelfrijdende tractoren, is ze vaak de enige vrouw aan tafel: “De internationale automarkt is een ‘worstmarkt’.”

Vond je deze blog interessant?

Laat hieronder dan je e-mailadres achter en we sturen je relevante blogs voortaan gewoon toe. En nee: we spammen je niet helemaal vol 😉